FullSizeRender-6Het fitte brein organiseert lezingen door heel Nederland om te zorgen dat kennis hierover bij het grote publiek terecht komt. Met het oog op mensen met NAH(Niet Aangeboren Hersenletsel) en mensen met een verstandelijke beperking in het algemeen is het natuurlijk goed om ontwikkelingen bij te houden. Wat weten ‘we’ inmiddels van hersenen en wat kunnen we mogelijk doen om het brein van onze cliënten fit te houden? Met dat in mijn achterhoofd ben ik naar het Fitte brein geweest.

Hersenen actief houden door nieuwe informatie
Prof. Dr. Dick Swaab geeft aan dat het aanmaken van hersencellen heel hard gaat bij kinderen tot en met 4 jaar. Daarna is de ontwikkeling nog niet klaar. Om de hersenen goed te laten ontwikkelen zijn omgevingsfactoren erg belangrijk. Het heeft veiligheid en warmte nodig en stimulans door in contact te komen met steeds nieuwe dingen. Een verwaarloosd kind heeft een veel kleiner brein. Er zijn ‘nu of nooit’ momenten waarop ontwikkeling moet plaatsvinden en als dit niet gebeurd is, haal je bepaalde dingen niet meer in. Het is dan blijvend.

Gestimuleerd worden is belangrijk voor de hersenen op elke leeftijd. Bijvoorbeeld ook in je beroepsvaardigheden, geen geestdodend werk doen. Spel is ook op volwassen leeftijd nog steeds van belang. Het kan van alles zijn, een potje schaken of een instrument leren te bespelen. Dementie kun je niet tegengaan, maar onderzoek wijst wel uit dat het pas veel later optreedt wanneer het brein geprikkeld blijft. Muziek en dansen heeft werkelijk zin bij ouderen, bij mensen met Parkinson laat dit zien dat zij meer uithoudingsvermogen hebben en een verbeterde balans. Bij mensen met NAH worden de systemen die zijn aangetast in de hersenen gestimuleerd. Het zorgt er bijvoorbeeld voor dat zij beter kunnen wandelen. Soms kunnen zij niet meer spreken, maar wanneer zij met muziektherapie te horen krijgen ‘zing het maar’, dan lukt dat in sommige situaties wel.

Hersenletsel kan op vele manieren ontstaan. Er zijn mensen die kunnen genezen, maar dat heeft niet te maken met de hoeveelheid inspanning die wordt geleverd. De mate van doorzettingsvermogen helpt wel mee, maar je kunt niet zeggen dat iemand zich niet voldoende heeft ingezet. Het ligt er aan op welke plaats in de hersenen schade is ontstaan. Soms neemt een ander gebied in de hersenen na de beschadiging de dingen over.

Bewegen goed voor lichaam en geest
Prof. Dr. Erik Scherder is heel duidelijk in zijn boodschap dat bewegen belangrijk is voor het brein. Een actieve leefstijl voorkomtFullSizeRender-8 Alzheimer niet, maar het risico wordt wel sterk verminderd. Er zijn naast Alzheimer nog meer risico’s, zoals het risico op Diabetes type2, hart- en vaatziekten, kanker en vroegtijdig sterven. Het is dus belangrijk om preventief te werk te gaan. Hij moedigt iedereen aan om meer te gaan bewegen of je nu een hersenbeschadiging hebt of niet. Ook al kan het door een hersenbeschadiging moeilijker zijn om te bewegen, niemand denkt daar gemakkelijk over, is bewegen toch belangrijk. Het gaat er vooral om hoeveel inspanning het je kost.

Tegenwoordig zitten mensen veel vaker, kom uit je stoel! Als je kijkt naar een bewegingsschaal van zitten tot de marathon lopen dan zijn staan, wandelen en stevig doorlopen de onderdelen die daar tussenin horen. Het gaat om de inspanning die je levert dus van al deze onderdelen is stevig doorlopen prima. Elke dag minstens een half uur aaneengesloten bewegen. Dat doet het hart beter pompen wat het bloed naar het brein brengt en daar gaat het om. Met het ouder worden zie je dat mensen langzamer gaan lopen, daardoor gaan deze mensen cognitief achteruit. Er zijn executieve functies van de hersenen die zorgen voor het mogelijk maken van plannen, initiatieven nemen, zelfregulatie en impulscontrole. Deze gaan achteruit bij mensen – jong en oud – die onvoldoende bewegen. Zodra zij dit (weer) gaan doen verbetert dit ook weer. Het is te merken aan de concentratie, focus op waar ze mee bezig zijn en het geheugen. Je hoeft niet naar de sportschool, maar doe meer dan dat je deed. Naast dat je je dan mentaal fitter voelt, voel je dat fysiek ook.

FullSizeRender-9De boodschap – het blijven prikkelen van het brein- van Prof. Dr. Dick Swaab is belangrijk. Het is binnen de verstandelijk gehandicaptenzorg mijnsnziens niet vanzelfsprekend om cliënten te blijven stimuleren hun hersenen te gebruiken en nieuwe prikkels aan te bieden. Dat geldt niet voor alle instellingen of begeleiders in Nederland, maar het sluipt er snel in om het geijkte te doen. De ingesleten puzzels op een dagbestedingslocatie is hier een voorbeeld van. De routines op een woongroep van eten, pyjama en naar bed. Cliënten zijn doorgaans ook niet in staat om aan te geven dat ze eens iets nieuws willen, sterker nog, het kan ze ook beangstigen. We kunnen niet verschuilen onder het mom van ‘structuur is belangrijk’, want juist als de structuur bekend is, kun je binnen de structuur variatie aanbieden. Hoe laag het niveau van de mensen waar je mee werkt ook is.

De strekking – bewegen voor een fit lichaam en geest – van Prof. Dr. Erik Scherder is eveneens belangrijk. Veel mensen met een verstandelijke beperking gaan passief op een stoel of bank zitten. Uit zichzelf komen zij om uiteenlopende redenen niet in beweging.

Zij hebben hier hulp en ondersteuning van hun begeleiders bij nodig. Wanneer begeleiders hier niet alert op zijn, vervallen deze mensen dus in passiviteit, waardoor ze niet lekker in hun vel komen te zitten. Mensen met een verstandelijke beperking hebben al te maken met een ontwikkelingsstoornis in de hersenen, het is belangrijk om de functies die actief zijn, ook actief te houden. Dit kan alleen als zij uitgedaagd worden. Bewegen kan gelukkig op veel verschillende manieren, zowel binnenshuis als buitenshuis in de tuin, de wijk of verderop.

Ik hoop dat mensen met een verstandelijke beperking veel begeleiders treffen die hen voldoende blijven uitdagen om nieuwe dingen te ontdekken en dat zij samen actief aan de slag gaan!

Share This