Op 23 mei 2017 was het zover: de onthulling van het bijzondere kunstwerk ‘Vrijheidsschreeuw’, gemaakt door alle cliënten en begeleiders van dagbesteding Sensus 1 van Amerpoort.
Begin april was de aftrap van dit project d.m.v. een workshop voor het team. De aanleidng was de vraag aan mij ‘Hoe brengen wij meer kunstzinnige creativiteit binnen ons huidige programma-aanbod?’

Om er voor te zorgen dat een groep mensen daadwerkelijk iets aan mijn trainingen heeft, buig ik me over de vraag wat didactisch handig is (de manier van overbrengen van informatie). Daarnaast – heel belangrijk – hoe zorg je dat het werkelijk iets gaat toevoegen en blijvend wordt? Natuurlijk heeft een team en de individuele deelnemers hier zelf invloed op, maar is een goed aanbod met de juiste voorwaarden van mij onmisbaar.

Iedereen kan het
De cliënten zijn ernstig- tot zeer ernstig verstandelijk beperkt en daarnaast bekend met moeilijk verstaanbaar gedrag. Hierdoor wordt één en ander in de uitvoering bemoeilijkt. Om maar iets te noemen: Het niveau is laag, ze zijn snel overprikkeld of angstig voor een nieuw aanbod, hebben weinig vaardigheden en zijn snel afgeleid.

Toch zeg ik: Iedereen kan kunstzinnig creatief bezig zijn. Wat is daarvoor nodig? Begeleiders die er de charme van inzien om dit op te pakken en uit te proberen. Die samen met de cliënten willen ontdekken met veel geduld, verleiden, uitdagen, herhalen en het maken van kleine stapjes.

Creatieve sensopathische activiteiten zijn als het ware de voorlopers van het maken van echte creaties. Het beleven staat centraal, het proces en dus niet het eindproduct. Om bewust te kunnen creëren moet iemand een bepaald ontwikkelingsniveau bereikt hebben.

Mensen met een (zeer) ernstige verstandelijke beperking beleven de sensatie van het moment. Hierdoor beseffen veel cliënten nauwelijks dat zij het zelf zijn die met dat kleurpotlood in hun hand die streep op papier zetten. Of ze zijn net op de overgang van het moment dat zij dit ontdekken.
Het gaat om het gevoel van meedoen en erbij horen, zoals baby’s en zeer jonge kinderen resoneren in een gezin. Daar zijn ook verschillende mensen met variërende leeftijden bij elkaar gebracht. Als baby begrijp je wellicht niet wat er allemaal gaande is, maar je bent wel onderdeel en je vangt de sfeer op.

Waarom is het zo belangrijk?
Door het prikkelen van de zintuigen, stimuleer je de ontwikkeling van cliënten. Ook al kun je dat niet direct met het blote oog zien. Het vergroot hun leefwereld. Je stimuleert cliënten zelf actief te worden en de oog-hand-coördinatie wordt ontwikkeld. Ook ontwikkelt de cliënt ‘gerichtheid’ door te kijken, luisteren en te volgen bij dit soort activiteiten.

Project Sensopathische creativiteit
Na de workshop werd er gewerkt aan het kunstwerk. Ik had het als een afgebakende opdracht aan de begeleiders meegegeven. Ze moesten op een plaat van 1m2 x 1m2 de Vrijheidsschreeuw namaken. Daarbinnen mochten ze zelf proberen, ervaren enontdekken hoe ze het zouden uitvoeren, maar iedereen moest er een aandeel in hebben. Elke week kwam ik even kijken, of het allemaal lukte en of het in zijn algemeenheid lukte om meer creativiteit in te vlechten in het bestaande aanbod. Niet iedereen is van nature creatief, maar met deze opdracht was het uitvoerbaar voor iedereen. Het team werd steeds enthousiaster!
Er was ook nog even een kink in de kabel, zoals bij elk creatief proces waarin nooit alles vlekkeloos verloopt. Eén van de cliënten had ergens een flesje verf ontdekt en even het hele schilderij volgemaakt met deze kleur. Dus dat moest ook weer creatief opgelost worden.

Over Karel Appel
De Vrijheidsschreeuw is van origine een doek van Karel Appel uit 1948. Appel maakte ‘na-oorlogse kunst’. Hij vormde met collega’s de COBRA groep (1948- 1951, afkorting van Copenhagen, Brussel en Amsterdam waar de schilders vandaan kwamen.) Er was een verlangen naar een nieuw vrij Nederland, een tijdperk van ‘de nieuwe mens’. COBRA ging experimenteel te werk en kwam met een schilderstijl die anders was dan men gewend was. Vernieuwende kunst.
Karel Appel haalde zijn inspiratie o.a. uit het Kubisme en van Pablo Picasso. Van daaruit kwam de inspiratie om werken te vereenvoudigen en te kijken naar werk van kinderen en mensen met een verstandelijke beperking. ‘Het Volk’ kon overigens COBRA niet waarderen. Zij vonden het ‘knoeiers, kladders en verlakkers’.

Waarom nou dit doek?
Omdat het team met dit werk ook kan vernieuwen binnen Sensus 1 op het gebied van creatief bezig zijn. Op deze manier wordt het huidige aanbod van activiteiten nog meer gevarieerd. Knoeien en kladderen is juist toegestaan, wat behoort tot de
mogelijkheden van de cliënten. Iedereen werkt ‘naar vermogen’, want de begeleiders ondersteunen de cliënten om het werk mogelijk te maken en vullen waar nodig aan. Dus ook zij zullen ‘in beweging komen’ en hun zintuigen ‘aan het werk moeten zetten’. Omdat Karel Appel zich liet inspireren door mensen met een verstandelijke beperking is de cirkel weer rond.

 

 

 

 

Share This